In 1950 was het dagelijkse ritme van alle Nederlanders nog nagenoeg gelijk: heel Nederland ging tussen 7.00 en 8.00 uur uit de pyjama, dronk rond 10.30 uur een kopje koffie, at tussen 12.00 en 13.00 uur bij moeder thuis en zat ‘s avonds om 18.00 uur aan de avondmaaltijd. De afgelopen decennia is dit ‘collectieve ritme’ geleidelijk afgebrokkeld, mede doordat de 9-tot-5-baan meer op de tocht is komen te staan. Wat vinden wij Nederlanders daar eigenlijk van?

Geen probleem

Het overgrote deel van de Nederlanders (70%) hecht niet zo aan vaste werktijden. Deze mensen zijn echter voornamelijk in de meer ‘postmoderne’ milieus te vinden. De meer traditioneel ingestelde milieus houden werk en vrije tijd juist graag gescheiden; de ‘tijd van de baas’ wordt afgeschermd van het thuisdomein.

De mensen die gemakkelijk afwijken van vaste werktijden, vinden het belangrijker om bepaalde doelen te bereiken of volgens bepaalde waarden te leven dan om vast te houden aan een bepaald ritme. Carrière maken, zelfontplooiing of ‘bewust leven’ zijn voor hen belangrijker dan leven volgens een vast patroon.

Orde en regelmaat

Vooral de traditionele burgerij en de moderne burgerij zijn graag om 18.00 uur thuis. Deze milieus hechten aan orde en regelmaat en zijn meer huiselijk ingesteld.

Het werken op vaste tijden is veel minder belangrijk voor de opwaarts mobielen, de ontplooiers, de kosmopolieten en de postmaterialisten. De mensen in deze milieus vinden het prima om ook eens op een zaterdag of ‘s avonds te werken (wat overigens niet wil zeggen dat ze dat dan niet op een ander tijdstip compenseren).

Tijdsouvereiniteit

Mensen willen dus hun eigen tijd indelen en niet gebonden zijn aan vaste werktijden: ze hechten aan ‘tijdsouvereiniteit’. Een consequentie daarvan is dat er een toenemende behoefte is aan producten en diensten die de vrijheid van mensen vergroten om hun tijd naar believen in te delen. Dit verklaart ook de grote belangstelling voor zaken als flexibel werken, boodschappenservices bij supermarkten, meeneemmaaltijden, flexibele winkelopeningstijden en supermarkten langs de snelweg.